Bir şehri güneş güzel battığı için sevebilirim mesela. Bir başkasını yemekleri damağıma dokunduğu için. Sokaklarının dokusu güzeldir; hiçbir yere yetişmeden, yalnızca bakınarak dolaşmak isterim. Mimarisini severim. Tarihi karşısında heyecanlanırım. Bazı şehirleriyse bütün bunlardan daha küçük görünen ama benim için çok daha kıymetli bir nedenle ayrı bir yere koyarım: İnsanlarının birbirine nasıl davrandığı için. Çünkü bir şehrin ruhunun yalnızca binalarında, meydanlarında ya da müzelerinde olduğuna inanmıyorum. Kapıyı senden sonra gelene tutan insanda da var. Yol verirken yüzüne bakan yabancıda. Bir kafede sana nasıl davranıldığında. Yaşlısında. Gencinde. Sokakta birbirine gösterilen mesafede ve nezakette. Belki bir şehri gerçekten güzel yapan şeylerin önemli bir kısmı haritalarda işaretlenemiyor. Amsterdam bana biraz böyle geldi. Bir sihrin içinde yaşıyormuşum gibi. Sokaklarında kayboldukça mutlu oluyorum. Ben zaten kaybolmaya izin veren şehirleri seviyorum. Yürünebilen. Bisiklete binilen. Düz, canlı. Her köşesinden bir kitapçı, bir antikacı ya da küçük bir kafe çıkabilecekmiş hissi veren şehirleri. Ulaşımı kolay olsun isterim ama her yere ulaşmak istemem. Bazen yalnızca yürümek isterim. Bir sokağın sonuna kadar gidip orada hiçbir şey bulamamayı bile. Çünkü seyahatte her yolun sonunda görülecek bir şey olması gerekmiyor. Bazı sokaklar yalnızca yürümek için güzel. Bazı anların da bir anlamı olmak zorunda değil. Amsterdam’ı da Den Haag’ı da biraz bu yüzden sevdim. Bir yandan bilerek kayboluyor, bir yandan tuhaf biçimde kendime rastlıyorum. Tek başına seyahat etmenin bende bıraktığı en güzel hislerden biri bu. Nerede olursan ol. Hangi ülkede, hangi şehirde… Kendi varlığından sıkılmadan yürüyebildiğinde sessizlik, doldurulması gereken bir boşluk olmaktan çıkıyor. Ama yalnızlığı kutsamıyorum. Bulunmak da güzel. Hatırlanmak. Birinin seni düşünmesi. Biraz şımartılmak. Bazen nazlanmak. Samimiyet. İnsan kendi başına olmayı sevebilir ve yine de bir başkasının gözünde bulunmak isteyebilir. Bunlar birbirinin karşıtı değil. Belki uzun zaman ben de bunu birbirine karıştırdım. Kendi kendime yetebilmenin kimseye ihtiyaç duymamak anlamına geldiğini sandım. Oysa insan hem tek başına yürüyebilir hem de birinin kendisini merak etmesini isteyebilir. Kendi hayatının merkezinde durmak, hayatının kapılarını başkalarına kapatmak demek değil.
Amsterdam sokaklarında dolaşırken bunları düşünüyorum. Şehir bana yıkanıp ütülenmiş, tiril tiril bir gömleğin pahalı kol düğmeleri gibi geliyor. Bazı imgeler insanın zihnine böyle yerleşiyor. Bir yazar bir şeyi senin aklının ucundan bile geçmeyecek bir yerinden tutup tarif ediyor ve artık ona eskisi gibi bakamıyorsun. Ben böyle cümlelere bayılıyorum. Belki bu yüzden ayrıntıları toplamayı seviyorum. Bir pencereyi. Bir bisikleti. Bir kitabın kapağını. Kanalın üzerine düşen ışığı. Bir kafede yan masadan gelen kahkahayı. Güzel ayrıntıları önce gönlüme, sonra hafızama çiviliyorum. Eskiden bazılarını profilime de çivilerdim. İnsan yaşadığını biraz da görünür kılmak istiyor çünkü. Ama seyahat ettikçe fark ediyorum ki en kalıcı olanların çoğunun fotoğrafı yok. Bazı şeyleri yalnızca gözüm görüyor ve hafızam saklıyor. Belki tam da bu yüzden bana ait kalıyorlar. Mutluluğu çok uzaklarda aramaya meyilliyiz bazen. Büyük cevaplarda. Büyük aşklarda. Büyük başarılarda. Büyük değişimlerde. Oysa seyahat bana mutluluğun çoğu zaman insanın boyu hizasında olduğunu hatırlatıyor. Bir kahve fincanında. Yürüdüğün sokakta. İyi bir kitabın birkaç satırında. Güneşin suya vurduğu birkaç saniyede. Üşüyüp bir kafeye sığınmakta. Bir yabancının nezaketinde. Bütün hayat değil belki. Ama bir an. Ve bazen bir an, kendi başına yeterince büyük. Dünya benim için hâlâ keşfetmek istediğim büyük bir gizem. İçimde bitmek tükenmek bilmeyen bir merak var. Görmek istiyorum. Öğrenmek. Deneyimlemek. Başka insanların nasıl yaşadığını görmek. Başka coğrafyaları. Başka düşünceleri. Kavramları. Gökyüzünü. Gezegenleri. Yıldızları. Bilmediğim ne varsa biraz yaklaşmak. Bu yüzden kendime hâlâ öğrenci diyorum. Çünkü öğrendikçe bildiklerimin çoğaldığından çok, bilmediklerimin ne kadar büyük olduğunu fark ediyorum. Bu bende bir eksiklik hissi yaratmıyor. Tam tersine, merakımı diri tutuyor. Bilmediğim şeylerin varlığı dünyayı benim için daha cazip bir yer hâline getiriyor. Başka hayatları gördükçe kendi hayatının tek mümkün hayat olmadığını anlıyorsun. Başka sofralar. Başka evler. Başka şehirler. Başka alışkanlıklar. İnsanların başka türlü sevdiğini, yaşadığını, sustuğunu, eğlendiğini görüyorsun. Dünyanın sınırları genişlemiyor aslında. Seninkiler genişliyor.
Sonra eve dönüyorum ve tuhaf biçimde kitaplara daha çok sarılıyorum. Çünkü gezmek bende öğrenme arzusunu azaltmıyor; tam tersine harlıyor. Gördüğüm bir binanın hikâyesini merak ediyorum. Bir ressamı. Bir dönemi. Bir kelimeyi. Bir insanı. Bir şehrin neden öyle olduğunu. Bir ülkenin nasıl böyle olduğunu. Bir yolculuk başka sorular doğuruyor. Sorular beni yeniden kitaplara götürüyor. Böylece yol ile kitap arasında gidip geliyorum. Biri bana dünyayı gösteriyor. Diğeri baktığım şeyi biraz daha derinden görmeyi. Sanırım seyahatle kurduğum ilişkinin en sevdiğim taraflarından biri de bu: Gittiğim yerlerden cevaplarla dönmekten çok, daha iyi sorularla dönüyorum. Bir şehri tüketilecek yerler listesinden ibaret görmüyorum. Görülecek bütün müzeleri görmem, bütün meydanlara gitmem, herkesin fotoğraf çektiği noktada durmam gerekmiyor. Bir şehri bitirmek gibi bir arzum yok. Zaten bir şehir bitirilebilir mi? Bazen tek bir sokak, uzun bir müze öğleden sonrası ya da bir kafede geçirilen sessiz bir saat benim için bütün bir yapılacaklar listesinden daha kıymetli. Amsterdam’dan ve Den Haag’dan yanıma ne alacağımı henüz bilmiyorum. Zaten her yolculuğun sonunda bir sonuç cümlesine ihtiyacım yok. Her deneyimin beni dönüştürmesini de beklemiyorum. Bazen bir yer yalnızca güzeldir ve sen orada bulunmuşsundur. Bu da yeter. Şimdilik sokaklarında yürüyorum. Bakıyorum. Okuyorum. Kahvemi içiyorum. Biraz kayboluyorum. Biraz bulunuyorum. Dünyaya duyduğum merakın hâlâ eksilmediğini görmekten memnunum. Kendimi, iç sesimi ve kitaplarımı alıp gelmiştim. Dönerken yanıma birkaç soru, birkaç görüntü, birkaç koku ve yalnızca bana ait birkaç an daha ekleyeceğim. Her şeyi yanıma almama gerek yok. Bazı şehirleri sevmenin zarif tarafı belki de bu: Birazını hafızana alıp birazını olduğu yerde bırakabilmek.
Evrim Onuk
