İnsana bir peri masalının içindeymiş hissi veren şehir Roma. Gri, puslu, hafif yağmurlu bir güne uyanıyorum. Via dei Coronari’de, 18. yüzyıldan kalma bir evde kalıyorum. Saat henüz sabah sekizi bulmamış. Pencereyi aralayıp sokağa bakıyorum. Bana en yakın kahve dükkânının nerede olabileceğini kestirmeye çalışırken günlerdir hayalini kurduğum o kokuyu düşünüyorum: Taze çekilmiş iyi bir kahve. Roma sabahı. Ve önümde yürünecek koca bir şehir. Antico Caffè Greco’ya gitmeye karar veriyorum. Via dei Condotti’ye doğru yürürken geçtiğim sokaklara uzun uzun bakıyorum. Bir şehri ilk kez görmenin en güzel taraflarından biri bu belki: Henüz hiçbir köşesine alışmamış oluyorsun. Bir pencere, eski bir kapı, taş bir duvar bile dikkatini çekiyor. Gözün henüz şehre doymamış oluyor. Caffè Greco’nun kapısından içeri girerken heyecanlıyım. 1760’tan beri burada. Yüzyıllar boyunca sanatçıların, yazarların, müzisyenlerin ve düşünürlerin uğradığı bir yerde sabah kahvesi içmek fikri bile beni mutlu etmeye yetiyor. Goethe’nin, Keats’in, Byron’ın, Wagner’in, Andersen’in ve daha nicelerinin bir zamanlar bu kapıdan geçtiğini düşünmek insanın zaman duygusuyla oynuyor. Sabah olduğu için tercihimi cappuccino’dan yana kullanıyorum. Roma’da biraz Romalı gibi yaşamak gerek. Kahvemi içerken etrafa bakıyorum. Duvarlara. Masalara. İnsanlara. Bir mekânın geçmişini bildiğinde bugününe başka türlü bakıyorsun. Sanki senden önce orada bulunanların bıraktığı görünmez bir uğultu hâlâ odanın içinde dolaşıyor. Belki eski şehirleri bu yüzden seviyorum. Geçmişi anlatmıyorlar yalnızca; ona dokunabileceğin yanılsamasını da veriyorlar. Kahveden sonra İspanyol Merdivenleri’ne doğru yürüyorum. Sokak müzisyenlerinin sesleri insan uğultusuna karışıyor. Yağmur hafiflemiş. Şehir yavaş yavaş kalabalıklaşıyor. Ben yürümeye devam ediyorum. Bir köşeyi dönüyor, sonra bir başkasına sapıyorum. Nereye yetiştiğimi düşünmeden. Ve ruhum, hiç abartısız, Roma sokaklarında dans ediyor.
Beş gün boyunca Vatikan dışında neredeyse her yere yürüyerek gittim. Ne attığım adımları saydım ne de katettiğim mesafeyi. Yorulmadım. Ya da yorulduysam bile pek umursamadım. Çünkü Roma, yürüdükçe açılan şehirlerden. Bir sokağa giriyorsun, başka bir meydana çıkıyorsun. Bir çeşmenin önünde duruyorsun. Başını kaldırıyorsun. Bir cephe. Bir heykel. Bir kubbe. Sonra yine yürüyorsun. Roma’da insan bazen nereye bakacağını şaşırıyor. Güzellik burada kendisini göstermek için özel bir çaba harcamıyor; gündelik hayatın içine öylesine yerleşmiş ki bir köşeyi döndüğünde yüzyıllarla karşılaşabiliyorsun. Vatikan’a ise neredeyse bütün bir günümü ayırdım. Orada acele etmek istemedim. En küçük ayrıntıyı bile görebilmek için yavaşladım. Bazı eserlerin önünde uzun süre durdum. Sistina Şapeli’nde başımı kaldırdığımda Michelangelo beni bir kez daha büyüledi. Bernini. Caravaggio. Raffaello. Tiziano. İnsan elinden çıkmış estetik ve zarif olan şeylere karşı oldum olası büyük bir zaafım var. Belki bu yüzden müzelerde zaman duygumu kaybediyorum. Yüzyıllar önce bir insanın ellerinin biçim verdiği bir şeye bugün sen bakıyorsun. O insan yok. Baktığı insanlar yok. Yaşadığı dünya büyük ölçüde yok. Ama yarattığı şey hâlâ karşında. Sanatın beni en çok etkileyen taraflarından biri bu: İnsandan daha uzun yaşayabilmesi. Roma biraz da bunun şehri gibi geldi bana. Geçmiş burada geride bırakılmış bir zaman değil. Yanından geçiyorsun. Üzerine basıyorsun. Bir duvarın yüzeyinde, bir heykelin kıvrımında, bir meydanın taşında yeniden karşına çıkıyor. Sonra akşam oluyor. Gün batımı eski taşların üzerine düşüyor. Bir masaya oturuyorum. Enginar kızartmaları geliyor. Makarnalar. Pizzalar. Şarap. Bütün gün tarihin, sanatın ve insanın kalıcı bir iz bırakma arzusunun içinde yürüdükten sonra hayatın son derece sade zevklerine dönüyorum. Yemek. İçmek. Bakmak. Dinlemek. Bir yerde gerçekten bulunmak. Belki rafine olanla sade olanın birbirine bu kadar yakıştığı şehirlerden biri Roma. Birkaç saat önce Michelangelo’ya bakarken akşam bir tabak makarnanın karşısında aynı ölçüde mutlu olabiliyorsun. Bunda sevdiğim bir şey var. Hayatın yalnızca büyük anlamlardan oluşmadığını hatırlatıyor. Bazen güzellik, önündeki tabağın, iyi bir şarabın, akşam ışığının ve hiçbir yere yetişmiyor olmanın toplamı.
Roma’yı bu satırlara bütünüyle sığdıramam. Zaten istemiyorum da. Bazı şehirlerden geriye eksiksiz bir anlatı kalmamalı. Birazı kokuda kalmalı. Birazı damakta. Birazı ayaklarının yorgunluğunda. Birazı bir müzede uzun süre baktığın tabloda. Birazı da yıllar sonra nereden geldiğini anlayamadığın bir özlemde. Tek başıma çıktığım seyahatlerde alelade bir yalnızlığı kendim için görkemli bir şölene dönüştürmeyi seviyorum. Güzel bir masa seçiyorum kendime. Bir şehri saatlerce yürüyorum. Merak ettiğim bir eserin önünde istediğim kadar kalıyorum. Kahvemi acele etmeden içiyorum. Bir sokağı sevmişsem aynı yerden bir kez daha geçiyorum. Yorulmuşsam oturuyorum. Acıkmışsam yiyorum. Fikrimi değiştirmişsem planımı değiştiriyorum. Kimseye “Artık gidelim mi?” diye sormuyorum. Kimse de bana sormuyor. Belki tek başıma çıktığım seyahatlerde en çok sevdiğim özgürlük tam olarak bu: Kendi merakımın hızında yaşayabilmek. Bir başkasının ritmine yetişmek zorunda kalmadan kendi arzularımın peşinden yürüyebilmek. Bunun yalnızlıkla pek ilgisi yok benim için. Aksine, kendi varlığımdan sıkılmadan kendimle geçirebildiğim zamanın verdiği çok özel bir haz var. Roma’da bunu fazlasıyla yaşadım. Yürüdüm. Baktım. Yedim. İçtim. Hayran kaldım. Bazen hiçbir şey yapmadan oturdum. Ve yaşadım. Roma’ya çıkmadan önce kendime bir armağan vermek istediğimi yazmıştım. Meğer armağan yalnızca Roma değilmiş. Kendime ait beş günmüş. Sabah hangi sokağa sapacağıma, bir tablonun önünde ne kadar kalacağıma, kahvemi ne kadar yavaş içeceğime, ne zaman susup yalnızca etrafa bakacağıma kendim karar verdiğim beş gün. Hayatımı kimseye yetiştirmeden yaşadığım beş gün. Roma bana kendimi buldurmadı; zaten kayıp değildim. Bana yalnızca kendi hayatımın içinde, kendi merakımın hızında yürümenin ne kadar güzel olduğunu bir kez daha hatırlattı. Daha yenilerine, nicelerine.
Evrim Onuk
